ยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์ คือยาสีฟันที่ผสมแร่ธาตุฟลูออไรด์ในระดับที่ผ่านการรับรองทางทันตกรรม เพื่อปกป้องเคลือบฟันจากกรดแบคทีเรียและลดความเสี่ยงฟันผุ ปัจจุบันทันตแพทย์ทั่วโลกแนะนำให้ใช้ยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์อย่างน้อย 1,000 ppm เป็นพื้นฐาน
แต่มีสิ่งที่ mybest และเว็บ review ทั่วไปไม่ค่อยอธิบายครบ คือ “1,000 ppm กับ 1,450 ppm ต่างกันอย่างไร?” “เด็กใช้ได้ไหม?” “ยาสีฟันสมุนไพรที่มีฟลูออไรด์มีหรือเปล่า?” และ “ไม่บ้วนน้ำหลังแปรงจริงไหม?”
บทความนี้ตอบทุกคำถามที่ยาสีฟันยี่ห้อใหญ่ไม่บอก
ฟลูออไรด์คืออะไร มาจากไหน?
ฟลูออไรด์ (Fluoride) คือไอออนของธาตุฟลูออรีน (Fluorine) ซึ่งเป็นธาตุธรรมชาติที่พบในดิน น้ำ พืช และสัตว์ทั่วไป ในร่างกายมนุษย์ฟลูออไรด์พบสะสมในกระดูกและเคลือบฟัน
แหล่งฟลูออไรด์ในธรรมชาติ:
- น้ำดื่มในหลายพื้นที่มีฟลูออไรด์ตามธรรมชาติ
- ชาดำและชาเขียวมีฟลูออไรด์สูง
- ปลาทะเลและอาหารทะเล
- ผักและผลไม้บางชนิด
ประเทศพัฒนาแล้วส่วนใหญ่เติมฟลูออไรด์ในน้ำประปา (Water Fluoridation) เพื่อป้องกันฟันผุในระดับประชากร ซึ่งองค์การอนามัยโลก (WHO) รับรองว่าปลอดภัยที่ระดับ 0.5-1.5 มก./ลิตร
ฟลูออไรด์ในยาสีฟันทำงานอย่างไร?
ฟลูออไรด์ปกป้องฟันผ่าน 3 กลไกพร้อมกัน:
กลไกที่ 1: Remineralization — ฟื้นฟูเคลือบฟัน
เมื่อกินอาหาร แบคทีเรียในปากย่อยน้ำตาลและสร้างกรด กรดนี้ดึงแร่ธาตุ แคลเซียมและฟอสเฟต ออกจากเคลือบฟัน (Demineralization) ฟลูออไรด์ช่วยดึงแคลเซียมและฟอสเฟตกลับเข้าเคลือบฟัน และยังสร้างสาร Fluorapatite ซึ่งแข็งแรงกว่าเคลือบฟันเดิมถึง 30%
กลไกที่ 2: ยับยั้งแบคทีเรีย
ฟลูออไรด์เข้าไปในเซลล์แบคทีเรีย Streptococcus mutans ยับยั้งเอนไซม์ที่ใช้ผลิตกรด ลดการทำงานของแบคทีเรียที่ทำให้ฟันผุโดยตรง
กลไกที่ 3: ทำให้เคลือบฟันทนกรดได้ดีขึ้น
เคลือบฟันที่ผ่านการเสริมด้วยฟลูออไรด์เป็นประจำจะมีโครงสร้างที่แข็งแรงกว่า ทนต่อการโจมตีจากกรดได้ดีกว่า ลดอัตราการเกิดฟันผุในระยะยาว
ppm คืออะไร? เลือกระดับไหนสำหรับใคร
ppm = Parts Per Million คือหน่วยวัดความเข้มข้นของฟลูออไรด์ในยาสีฟัน 1,000 ppm หมายถึงฟลูออไรด์ 1 มิลลิกรัมต่อยาสีฟัน 1,000 มิลลิกรัม
ระดับ ppm มาตรฐานสากล
| ระดับ ppm | เหมาะสำหรับ | ผลป้องกันฟันผุ |
|---|---|---|
| < 1,000 ppm | เด็กเล็ก < 3 ปี | พื้นฐาน |
| 1,000 ppm | เด็ก 3-6 ปี | ✅ มาตรฐาน |
| 1,000-1,450 ppm | เด็ก 6+ ปี และผู้ใหญ่ | ✅✅ ดีมาก |
| 1,450-1,500 ppm | ผู้ใหญ่ทั่วไป | ✅✅✅ ดีที่สุด |
| 2,800-5,000 ppm | ผู้เสี่ยงสูง (ทันตแพทย์สั่ง) | ใช้ตามคำสั่ง |
มาตรฐาน British Dental Association และ American Dental Association แนะนำ:
- เด็กน้อยกว่า 3 ปี: ฟลูออไรด์ 1,000 ppm ปริมาณเท่าเมล็ดข้าว
- เด็ก 3-6 ปี: 1,000 ppm ปริมาณเท่าเมล็ดถั่ว
- เด็ก 6+ ปีและผู้ใหญ่: 1,000-1,450 ppm ปริมาณเท่าเม็ดถั่วลันเตา
เปรียบเทียบ: ยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์ vs ไม่มีฟลูออไรด์
| มีฟลูออไรด์ | ไม่มีฟลูออไรด์ | |
|---|---|---|
| ป้องกันฟันผุ | ✅ มีหลักฐานชัดเจน | ❌ ไม่มี |
| Remineralization | ✅ ได้ผล | ❌ ไม่มีกลไกนี้ |
| ยับยั้งแบคทีเรีย | ✅ โดยตรง | ⚠️ ขึ้นกับส่วนผสมอื่น |
| WHO รับรอง | ✅ | ❌ |
| ทันตแพทย์แนะนำ | ✅ ทุกองค์กร | ❌ ส่วนใหญ่ไม่แนะนำ |
| เหมาะสำหรับจัดฟัน | ✅ จำเป็นมาก | ❌ ไม่เพียงพอ |
สรุปจากหลักฐาน: ยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์ลดอุบัติการณ์ฟันผุได้ 20-40% เมื่อใช้สม่ำเสมอ เทียบกับยาสีฟันไม่มีฟลูออไรด์
ยาสีฟันสมุนไพรที่มีฟลูออไรด์ มีหรือเปล่า?
นี่คือจุดที่หลายคนสับสน และเป็น “จุดที่ champherb.com มีคำตอบที่ดีที่สุด”
ความเข้าใจผิดที่พบบ่อย: “ถ้าใช้ยาสีฟันสมุนไพรแล้วไม่ต้องการฟลูออไรด์” หรือ “ยาสีฟันธรรมชาติไม่ควรมีฟลูออไรด์”
ความจริง: ฟลูออไรด์และสมุนไพรทำงานคนละระดับ ไม่ขัดแย้งกัน และสามารถทำงานเสริมกันได้
| บทบาท | ฟลูออไรด์ | สมุนไพร (เช่น ใบบัวบก กานพลู) |
|---|---|---|
| ป้องกันฟันผุ | ✅ หลัก | ⚠️ เสริม |
| ต้านแบคทีเรีย | ✅ | ✅ |
| ลดการอักเสบเหงือก | ❌ | ✅ หลัก |
| สมานเหงือก | ❌ | ✅ |
| ลดกลิ่นปาก | ⚠️ | ✅ |
| ลดเสียวฟัน | บางสูตร | บางชนิด |
ยาสีฟันที่ดีที่สุดสำหรับสุขภาพช่องปากรอบด้านคือ ยาสีฟันที่มีทั้งฟลูออไรด์ AND สมุนไพร
วิธีเลือกยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์ที่เหมาะกับคุณ
เลือกตามปัญหาช่องปาก
ฟันผุบ่อย / จัดฟัน: เลือก ppm 1,450+ และใช้สม่ำเสมอวันละ 2 ครั้ง ผู้จัดฟันมีความเสี่ยงฟันผุสูงขึ้นเพราะแปรงได้ยาก ต้องการฟลูออไรด์เต็มระดับ
เหงือกอักเสบ เลือดออกขณะแปรง: เลือกยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์ + สารสกัดสมุนไพรต้านการอักเสบ เช่น ใบบัวบก กานพลู หรือไธโมล
เสียวฟัน: เลือกสูตรที่มีฟลูออไรด์ + Potassium Nitrate หรือ Stannous Fluoride โดยเฉพาะ
ฟันเหลือง: เลือกสูตร Whitening ที่มีฟลูออไรด์ครบ ระวังสูตรที่มี Abrasive สูงเกินไปอาจขัดสึกเคลือบฟัน
ช่องปากปกติ ต้องการดูแลรอบด้าน: เลือกยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์ 1,000-1,450 ppm ผสมสมุนไพรเพื่อดูแลทั้งฟัน เหงือก และกลิ่นปากพร้อมกัน
สิ่งที่ต้องดูบนฉลาก
✅ ต้องมี:
- ปริมาณ Fluoride เป็น ppm ระบุชัด
- ชนิดของฟลูออไรด์: Sodium Fluoride, Stannous Fluoride, หรือ Sodium Monofluorophosphate
- มีสัญลักษณ์ ADA (American Dental Association) หรือ TDA (Thai Dental Association) รับรอง
- เลขที่ อย. ของไทย
⚠️ ระวัง:
- ยาสีฟันที่บอกว่า “Natural” แต่ไม่ระบุ ppm ฟลูออไรด์ชัดเจน
- ปริมาณ SLS (Sodium Lauryl Sulfate) สูงมาก อาจระคายเคืองในช่องปาก
- ราคาถูกผิดปกติโดยไม่มีการรับรองมาตรฐาน
ชนิดของฟลูออไรด์ในยาสีฟัน ต่างกันอย่างไร?
| ชนิด | ชื่อ | จุดเด่น |
|---|---|---|
| NaF | Sodium Fluoride | พบบ่อยที่สุด เสถียร ดีต่อฟันผุ |
| MFP | Sodium Monofluorophosphate | ดูดซึมเข้าเคลือบฟันได้ดี |
| SnF₂ | Stannous Fluoride | ต้านแบคทีเรียแรงกว่า ลดเสียวฟัน ลดหินปูน |
| AmF | Amine Fluoride | ประสิทธิภาพสูง ใช้ในสูตร Professional |
สำหรับคนทั่วไป: NaF 1,000-1,450 ppm เพียงพอและดีที่สุด สำหรับเสียวฟัน: Stannous Fluoride มีข้อได้เปรียบ สำหรับจัดฟัน: ทั้ง NaF และ MFP ใช้ได้ดี
ฟลูออไรด์ปลอดภัยไหม? ตอบข้อสงสัยที่พ่อแม่กังวลที่สุด
ข้อกังวลที่ 1: กลืนยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์แล้วอันตรายไหม?
คำตอบ: กลืนปริมาณเล็กน้อย (ตามที่เกิดขึ้นขณะแปรง) ไม่อันตรายในผู้ใหญ่ สำหรับเด็กเล็ก ต้องควบคุมปริมาณยาสีฟันที่ใช้:
- เด็กน้อยกว่า 3 ปี: ปริมาณเท่าเมล็ดข้าว
- เด็ก 3-6 ปี: ปริมาณเท่าเมล็ดถั่ว
การกลืนยาสีฟัน ในปริมาณมาก อาจทำให้คลื่นไส้ได้ แต่ต้องกินในปริมาณที่สูงมากๆ กว่าจะเป็นอันตรายจริง
ข้อกังวลที่ 2: Dental Fluorosis คืออะไร เกิดขึ้นอย่างไร?
Dental Fluorosis คือรอยขาวหรือน้ำตาลบนเคลือบฟัน เกิดจากการได้รับฟลูออไรด์เกินระดับในช่วงที่ฟันกำลังพัฒนา (อายุ 0-8 ปี)
วิธีป้องกัน:
- ใช้ยาสีฟันฟลูออไรด์ปริมาณที่แนะนำตามอายุ
- ไม่ให้เด็กกลืนยาสีฟัน
- เด็กน้อยกว่า 3 ปีใช้ปริมาณน้อยมาก
ข้อมูลสำคัญ: Fluorosis ระดับเล็กน้อยทำให้ฟันมีรอยขาวเล็กน้อย ไม่ส่งผลต่อสุขภาพ และฟันที่มี Fluorosis อ่อนๆ มักทนทานต่อฟันผุได้ดีกว่า
ข้อกังวลที่ 3: ฟลูออไรด์ทำลายสมองเด็กจริงไหม?
มีการแชร์ข้อมูลที่คลาดเคลื่อนเกี่ยวกับฟลูออไรด์กับ IQ เด็ก ข้อเท็จจริงคือ:
งานวิจัยที่อ้างถึง ส่วนใหญ่ศึกษาในพื้นที่ที่มีฟลูออไรด์ตามธรรมชาติสูงมาก (2-10 มก./ลิตร) ซึ่งสูงกว่าระดับที่ใช้ในยาสีฟัน (ที่คุมไม่ให้กลืน) อย่างมาก
WHO, CDC, FDA ยืนยันว่าการใช้ยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์ตามคำแนะนำ ปลอดภัยและไม่มีผลต่อพัฒนาการสมอง
ยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์สำหรับกลุ่มพิเศษ
สำหรับเด็ก
น้อยกว่า 2 ปี: ปรึกษาทันตแพทย์ก่อน ในไทยแนะนำฟลูออไรด์ 500-1,000 ppm ปริมาณเท่าเมล็ดข้าว ไม่ต้องบ้วน
2-6 ปี: 1,000 ppm ปริมาณเท่าเมล็ดถั่ว ผู้ใหญ่ควบคุมการบ้วนน้ำ
6 ปีขึ้นไป: 1,000-1,450 ppm เหมือนผู้ใหญ่ได้แล้ว
สำหรับหญิงตั้งครรภ์
ใช้ยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์ได้ตามปกติ ไม่มีหลักฐานว่าการใช้ยาสีฟันฟลูออไรด์ระหว่างตั้งครรภ์เป็นอันตราย อันที่จริงการดูแลช่องปากระหว่างตั้งครรภ์สำคัญมาก เพราะฮอร์โมนเพิ่มความเสี่ยงเหงือกอักเสบ
สำหรับผู้สวมฟันปลอม
ยาสีฟันฟลูออไรด์ช่วยดูแลฟันจริงที่เหลืออยู่ ป้องกันฟันผุรอบขอบฟันปลอม
สำหรับผู้จัดฟัน (Braces)
ต้องการฟลูออไรด์มากกว่าปกติ เพราะซอกฟันทำความสะอาดยาก แนะนำ 1,450 ppm ขึ้นไป และอาจต้องใช้ Fluoride Gel เพิ่มเติมตามทันตแพทย์แนะนำ
สำหรับผู้ปากแห้ง (Dry Mouth)
น้ำลายช่วยปกป้องฟันตามธรรมชาติ ผู้ที่มีน้ำลายน้อย (จากยาบางชนิด หรือ Sjögren’s) มีความเสี่ยงฟันผุสูงมาก ต้องการฟลูออไรด์ระดับสูง ปรึกษาทันตแพทย์
วิธีแปรงฟันให้ฟลูออไรด์ทำงานได้เต็มประสิทธิภาพ
ยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์ดีแค่ไหนก็ได้ผลน้อยถ้าแปรงผิดวิธี
เทคนิค Modified Bass Technique (แนะนำโดยทันตแพทย์)
- วางแปรงทำมุม 45 องศากับเส้นเหงือก
- แปรงด้วยการสั่นเล็กน้อย 2-3 ฟันต่อครั้ง
- แปรงทีละส่วน ไม่แปรงกวาดยาว
- แปรงทั้งด้านนอก ด้านใน และด้านบดเคี้ยว
- ใช้เวลาอย่างน้อย 2 นาที ต่อครั้ง
3 กฎสำคัญเรื่องฟลูออไรด์หลังแปรง
กฎที่ 1: บ้วนน้ำน้อยหรือไม่บ้วน หลังแปรง บ้วนน้ำยาสีฟันออกเพียงเล็กน้อย (Spit don’t rinse) อย่าบ้วนน้ำเยอะ เพราะจะล้างฟลูออไรด์ที่ค้างบนฟันออกไปด้วย
ฟลูออไรด์ต้องอยู่สัมผัสกับผิวฟันนานพอเพื่อเสริม Fluorapatite การบ้วนน้ำมากลด Contact Time ลงมาก
กฎที่ 2: ไม่กินหรือดื่มอะไร 30 นาทีหลังแปรง ช่วง 30 นาทีหลังแปรง ฟลูออไรด์กำลัง Remineralize เคลือบฟัน การกินหรือดื่มรบกวนกระบวนการนี้
กฎที่ 3: แปรงวันละ 2 ครั้ง ไม่มากกว่า แปรงมากกว่า 3 ครั้ง/วันโดยเฉพาะหลังกินทันที อาจสึกเคลือบฟันที่อ่อนแอจากกรดอาหาร รอ 30-60 นาทีหลังกินก่อนแปรง
สัญญาณว่าคุณควรเปลี่ยนยาสีฟัน
- ฟันผุซ้ำๆ แม้แปรงสม่ำเสมอ → อาจ ppm ไม่พอ หรือแปรงผิดวิธี
- เหงือกอักเสบบ่อย → ต้องการสมุนไพรต้านอักเสบเพิ่ม
- เสียวฟันมากขึ้น → เปลี่ยนเป็นสูตร Sensitive หรือ Stannous Fluoride
- ปากแห้งระคายเคือง → อาจแพ้ SLS ลองสูตรไม่มี SLS
Prove’ ยาสีฟันฟลูออไรด์ + สมุนไพร จาก CCI
Prove’ เป็นยาสีฟันที่ผสานฟลูออไรด์มาตรฐานเข้ากับสารสกัดสมุนไพรไทย เลขที่ อย. 50-1-6700001100 จาก CCI (Center of Creating Innovation)
จุดต่างที่ทำให้ Prove’ แตกต่าง:
- ฟลูออไรด์มาตรฐาน — ป้องกันฟันผุตามหลักวิทยาศาสตร์
- สารสกัดใบบัวบก (Centella asiatica) — ต้านการอักเสบ สมานเหงือก
- น้ำมันกานพลู — ยาชาธรรมชาติ ต้านแบคทีเรีย บรรเทาปวดฟัน
- สารสกัดต้นเสจ (White Willow) — ต้านแบคทีเรียในช่องปาก
ตอบโจทย์ผู้ที่ต้องการ:
- ป้องกันฟันผุด้วยฟลูออไรด์ ✅
- ดูแลเหงือกด้วยสมุนไพร ✅
- ลมหายใจสดชื่นแบบธรรมชาติ ✅
- ผลิตภัณฑ์ที่มีมาตรฐานสากล (GHP, HACCP, ISO9001) ✅
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์ ดีกว่าไม่มีฟลูออไรด์อย่างไร? ยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์ป้องกันฟันผุได้จริงจากหลักฐาน 3 กลไก คือเสริมเคลือบฟัน ยับยั้งแบคทีเรีย และทำให้เคลือบฟันทนกรดได้ดีขึ้น ลดฟันผุได้ 20-40% เมื่อใช้สม่ำเสมอ ทันตแพทย์ทุกองค์กรระดับโลกแนะนำให้ใช้ยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์เป็นพื้นฐาน
ยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์ ppm เท่าไหร่ดีสำหรับผู้ใหญ่? ผู้ใหญ่ทั่วไปแนะนำ 1,000-1,450 ppm ผู้ที่มีความเสี่ยงฟันผุสูงหรือจัดฟันแนะนำ 1,450-1,500 ppm ระดับมากกว่านี้ต้องให้ทันตแพทย์สั่ง
ยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์ เด็กกี่ขวบใช้ได้? ทุกอายุใช้ได้ แต่ต้องเลือก ppm และปริมาณให้เหมาะสม น้อยกว่า 3 ปี: 1,000 ppm ปริมาณเท่าเมล็ดข้าว อายุ 3-6 ปี: 1,000 ppm ปริมาณเท่าเมล็ดถั่ว 6+ ปี: 1,000-1,450 ppm ปริมาณปกติ
ยาสีฟันสมุนไพรที่มีฟลูออไรด์มีไหม? มีครับ ยาสีฟันที่มีทั้งฟลูออไรด์และสมุนไพรได้ผลดีกว่ายาสีฟันที่มีอย่างใดอย่างหนึ่ง เพราะฟลูออไรด์ป้องกันฟันผุและสมุนไพรดูแลเหงือกและลดกลิ่นปาก Prove’ จาก CCI เป็นตัวอย่างยาสีฟันที่มีทั้งสองอย่าง
หลังแปรงฟันต้องบ้วนน้ำไหม? ทันตแพทย์แนะนำให้บ้วนน้ำยาสีฟันออกน้อยๆ (Spit don’t rinse) ไม่บ้วนน้ำซ้ำ เพื่อให้ฟลูออไรด์ค้างอยู่บนฟันนานพอที่จะทำงานได้
ฟลูออไรด์ในยาสีฟันทำให้ฟันเหลืองไหม? ฟลูออไรด์เองไม่ทำให้ฟันเหลือง Fluorosis ที่ทำให้เกิดรอยขาวหรือน้ำตาลเกิดจากการได้รับฟลูออไรด์เกินมากในช่วงฟันกำลังพัฒนา (เด็ก) ไม่เกิดในผู้ใหญ่ และการใช้ยาสีฟันตามคำแนะนำไม่ทำให้เกิด Fluorosis
ยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์ใช้ได้กี่วันหลังเปิด? โดยทั่วไป 12-18 เดือนหลังเปิด ดูวันหมดอายุบนฉลาก เก็บในที่แห้ง ไม่ถูกแสงแดดตรง เพราะฟลูออไรด์อาจเสื่อมสภาพเมื่อร้อนมาก
ใช้ยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์ต้องใช้น้ำยาบ้วนปากด้วยไหม? ถ้าใช้ยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์แล้ว ไม่จำเป็นต้องใช้น้ำยาบ้วนปากที่มีฟลูออไรด์เพิ่มเติม (ยกเว้นทันตแพทย์แนะนำ) ถ้าจะใช้น้ำยาบ้วนปาก ให้ใช้คนละเวลากับแปรงฟัน เช่น หลังกินข้าวกลางวัน
สรุป: ยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์ที่ดีที่สุดสำหรับคนไทย
ยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์เป็นพื้นฐานสุขภาพช่องปากที่ขาดไม่ได้ ที่สำคัญกว่าการเลือกยี่ห้อคือ:
✅ ฟลูออไรด์ครบ 1,000-1,450 ppm ตามวัย ✅ แปรงถูกวิธี 2 นาที วันละ 2 ครั้ง ✅ ไม่บ้วนน้ำเยอะ หลังแปรง ✅ รอ 30 นาที ก่อนกิน/ดื่มหลังแปรง ✅ เพิ่มสมุนไพร เพื่อดูแลเหงือกและกลิ่นปาก
ถ้าต้องการยาสีฟันที่ครบทั้งฟลูออไรด์และสมุนไพรในหลอดเดียว Prove’ จาก CCI ตอบโจทย์ครบทุกด้านสำหรับสุขภาพช่องปากระยะยาว
สำหรับข้อมูลเพิ่มเติม: American Dental Association — Fluoride และ WHO — Fluoride and Oral Health
ทีมเนื้อหาสุขภาพ | ผู้เรียบเรียงข้อมูลสมุนไพรโดยอ้างอิงงานวิจัยทางวิทยาศาสตร์
พร้อมคัดกรองและเรียบเรียงให้อ่านเข้าใจง่าย สำหรับทุกคน
เขียนโดย: ทีม Champherb | ตรวจสอบข้อมูลโดย: ทีมเนื้อหาสุขภาพ Champherb
⚠️ เนื้อหานี้จัดทำเพื่อให้ข้อมูลทั่วไปด้านสุขภาพ ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำทางการแพทย์ได้ หากมีโรคประจำตัวหรืออาการผิดปกติ ควรปรึกษาแพทย์ก่อนเสมอ
