Liver care หรือการดูแลตับในชีวิตประจำวันเป็นเรื่องเร่งด่วนสำหรับคนไทยยุคนี้ เพราะ ไขมันพอกตับ (Non-Alcoholic Fatty Liver Disease / NAFLD) กลายเป็นโรคที่พบมากเป็นอันดับต้นในกลุ่มโรคตับทั่วโลก คาดว่าประชากรไทยมากกว่า 25% มีไขมันพอกตับในระดับใดระดับหนึ่ง และส่วนใหญ่ไม่รู้ตัวเลย เพราะ ตับไม่มีเส้นประสาทรับความเจ็บปวด — กว่าจะมีอาการก็มักลุกลามไปมากแล้ว
ข่าวดีคือ ไขมันพอกตับระยะต้นถึงปานกลาง ย้อนกลับได้ ด้วยการปรับพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน โดยไม่จำเป็นต้องพึ่งยาเสมอไป บทความนี้รวบรวม 10 วิธีดูแลตับที่มีงานวิจัยรองรับ พร้อมอาหารที่ควรกินและหลีกเลี่ยง และค่าตับที่ต้องเฝ้าระวัง
ตับทำงานอะไร ทำไมต้องดูแล?
ตับเป็นอวัยวะที่ทำงานหนักที่สุดในร่างกาย มีหน้าที่มากกว่า 500 อย่าง ในเวลาเดียวกัน:
หน้าที่หลักของตับ:
- กรองสารพิษ จากเลือดก่อนส่งต่อร่างกาย ทั้งแอลกอฮอล์ ยา สารเคมีอาหาร และของเสียจากการเผาผลาญ
- สังเคราะห์โปรตีน สำคัญ เช่น Albumin และปัจจัยการแข็งตัวของเลือด
- สร้างน้ำดี สำหรับย่อยไขมัน
- เก็บสำรองกลูโคส ในรูปไกลโคเจน และปล่อยออกเมื่อน้ำตาลในเลือดต่ำ
- เผาผลาญไขมัน คาร์โบไฮเดรต และโปรตีน
- สร้างคอเลสเตอรอล ที่จำเป็นต่อการสร้างฮอร์โมนและเยื่อหุ้มเซลล์
เมื่อตับสะสมไขมันมากเกิน 5–10% ของน้ำหนักตับ จะกลายเป็นไขมันพอกตับ ประสิทธิภาพทุกอย่างลดลง และถ้าปล่อยไว้ไม่แก้ไข อาจลุกลามไปสู่ตับแข็งและมะเร็งตับได้
ไขมันพอกตับ มีกี่ระยะ? แต่ละระยะย้อนกลับได้ไหม?
ไขมันพอกตับแบ่งเป็น 4 ระยะ ซึ่งการดูแลตัวเองในชีวิตประจำวันส่งผลต่างกันมากในแต่ละระยะ:
ระยะที่ 1 — Simple Steatosis (ไขมันพอกตับธรรมดา)
ไขมันสะสมในตับโดยยังไม่มีการอักเสบ ส่วนใหญ่ไม่มีอาการ ตรวจพบโดยบังเอิญจากอัลตราซาวนด์ ย้อนกลับได้ 100% ด้วยการปรับพฤติกรรม
ระยะที่ 2 — NASH (Non-Alcoholic Steatohepatitis)
ไขมันพอกตับร่วมกับการอักเสบ เซลล์ตับเริ่มเสียหาย ค่าเอนไซม์ตับสูงขึ้น ย้อนกลับได้มาก ถ้าแก้ไขอย่างจริงจัง
ระยะที่ 3 — Fibrosis (พังผืดในตับ)
เริ่มมีการสะสมของพังผืดแทนที่เนื้อตับ ย้อนกลับได้บางส่วน การรักษาช่วยชะลอและหยุดการดำเนินโรค
ระยะที่ 4 — Cirrhosis (ตับแข็ง)
พังผืดแทนที่เนื้อตับมาก ตับทำงานได้น้อยลงมาก ย้อนกลับได้น้อยมาก ต้องดูแลประคับประคองอย่างเข้มงวด
บทสรุป: ยิ่งเริ่มดูแลตัวเองเร็ว โอกาสย้อนกลับยิ่งสูง นี่คือเหตุผลว่าทำไมการดูแลตับในชีวิตประจำวันจึงสำคัญมาก
สัญญาณเตือนไขมันพอกตับที่ควรสังเกต
ไขมันพอกตับระยะต้นมักไม่มีอาการ แต่เมื่อลุกลามอาจมี:
- อ่อนเพลียเรื้อรัง ไม่สดชื่นแม้นอนหลับพอ
- แน่นอึดอัดใต้ชายโครงขวา บริเวณที่ตับอยู่
- น้ำหนักเพิ่มโดยเฉพาะรอบเอว ไขมันในช่องท้องสัมพันธ์กับไขมันในตับโดยตรง
- ค่าตับสูงในการตรวจเลือด ALT หรือ AST มากกว่า 40 U/L
สัญญาณอันตราย — พบแพทย์ทันที:
- ตัวเหลือง ตาเหลือง
- ท้องโตขึ้นผิดปกติ มีน้ำในช่องท้อง
- ขาบวม
- อุจจาระสีดำหรือถ่ายเป็นเลือด
สาเหตุหลักของไขมันพอกตับ
| ปัจจัย | รายละเอียด |
|---|---|
| น้ำหนักเกิน/โรคอ้วน | ไขมันส่วนเกินสะสมในตับโดยตรง |
| Insulin Resistance | เซลล์ดื้ออินซูลิน กระตุ้นตับสะสมไขมัน |
| ไตรกลีเซอไรด์สูง | สัมพันธ์โดยตรงกับไขมันพอกตับ |
| เบาหวานชนิดที่ 2 | ผู้ป่วยเบาหวาน 70%+ มีไขมันพอกตับ |
| น้ำตาลฟรุกโตสสูง | น้ำหวาน น้ำผลไม้ ขนมหวาน |
| ไม่ออกกำลังกาย | กล้ามเนื้อน้อยลดการเผาผลาญไขมัน |
| แอลกอฮอล์ | แม้ NAFLD ไม่ดื่ม แต่แอลกอฮอล์เร่งความเสียหาย |
| ยาบางชนิด | Steroid, Tamoxifen, Amiodarone |
| พันธุกรรม | บางยีน เช่น PNPLA3 เพิ่มความเสี่ยง |
10 วิธีดูแลตับในชีวิตประจำวัน ลดไขมันพอกตับที่ได้ผลจริง
วิธีที่ 1: ลดน้ำหนัก 5–10% — ได้ผลมากที่สุด
งานวิจัยยืนยันชัดเจนว่าการลดน้ำหนัก 5–10% ของน้ำหนักตัว ลดไขมันในตับได้อย่างมีนัยสำคัญ
- ลด 3–5% → ลดไขมันในตับได้
- ลด 7–10% → ลดการอักเสบ (NASH) ได้ชัดเจน
- ลด > 10% → พังผืดในตับอาจลดลงได้
ไม่ต้องลดเร็ว: ลดช้าๆ 0.5–1 กก./สัปดาห์ปลอดภัยกว่าลดเร็ว เพราะการลดน้ำหนักเร็วเกินไป (crash diet) อาจทำให้ไขมันถูกระดมออกจากเนื้อเยื่อเร็วเกินไปและสะสมในตับมากขึ้นชั่วคราว
วิธีที่ 2: ลดน้ำตาลและฟรุกโตส — สำคัญที่สุดด้านอาหาร
ฟรุกโตส (Fructose) คือน้ำตาลที่เป็นศัตรูของตับโดยตรง ต่างจากกลูโคสที่เซลล์ทั่วร่างกายช่วยย่อย ฟรุกโตสถูก process เกือบทั้งหมดในตับ และส่วนเกินจะถูกแปลงเป็นไขมันสะสมในตับ
แหล่งฟรุกโตสสูงที่ต้องลด:
- น้ำอัดลมและเครื่องดื่มหวาน (ใช้ High Fructose Corn Syrup)
- น้ำผลไม้สำเร็จรูป (แม้จากผลไม้จริง)
- ขนมหวาน เบเกอรี่ ลูกอม
- ซอสและน้ำจิ้มที่มีน้ำตาลสูง
เป้าหมาย: น้ำตาลเพิ่ม (Added Sugar) ไม่เกิน 25 กรัม/วันสำหรับผู้หญิง และ 36 กรัม/วันสำหรับผู้ชาย ตามคำแนะนำ WHO
วิธีที่ 3: เพิ่มออกกำลังกายทั้ง Cardio และ Resistance
Cardio (Aerobic Exercise): อย่างน้อย 150–200 นาที/สัปดาห์ เดิน วิ่ง ว่ายน้ำ ปั่นจักรยาน ช่วยเผาผลาญไขมันในตับโดยตรง
Resistance Training: 2–3 ครั้ง/สัปดาห์ การเพิ่มมวลกล้ามเนื้อเพิ่มอัตราเผาผลาญพื้นฐาน ทำให้ตับได้รับภาระไขมันน้อยลงในระยะยาว
งานวิจัย: การศึกษาพบว่าออกกำลังกาย 45–60 นาที 3 ครั้ง/สัปดาห์ นาน 12 สัปดาห์ ลดไขมันในตับได้อย่างมีนัยสำคัญ แม้น้ำหนักยังไม่ลดก็ตาม
วิธีที่ 4: เลือกอาหาร Mediterranean Diet
อาหาร Mediterranean ได้รับการพิสูจน์ว่าช่วยลดไขมันในตับได้ดีเทียบเท่ากับอาหาร Low-Carb ประกอบด้วย:
- ไขมันดี: น้ำมันมะกอก อะโวคาโด ถั่ว
- ปลาทะเล: 2–3 ครั้ง/สัปดาห์ (Omega-3 ลดไตรกลีเซอไรด์ในตับ)
- ผักผลไม้หลากสี: สารต้านอนุมูลอิสระปกป้องเซลล์ตับ
- ธัญพืชไม่ขัดสี: ข้าวกล้อง ข้าวโอ๊ต ควบคุมน้ำตาล
- โปรตีนลีน: ไก่ ปลา ถั่วต่างๆ
- จำกัด: เนื้อแดง อาหารแปรรูป น้ำตาล
วิธีที่ 5: ดื่มกาแฟดำ 2–3 แก้ว/วัน
นี่อาจเป็นข่าวดีที่สุดในบทความนี้: กาแฟดำมีงานวิจัยยืนยันว่าดีต่อตับอย่างมีนัยสำคัญ
งานวิจัยหลายชิ้นพบว่าผู้ที่ดื่มกาแฟ 2–3 แก้ว/วันมีความเสี่ยงไขมันพอกตับ ตับแข็ง และมะเร็งตับต่ำกว่าผู้ที่ไม่ดื่มกาแฟอย่างมีนัยสำคัญ
กลไก: กาแฟมีสาร Chlorogenic Acid และสารต้านอนุมูลอิสระอื่นๆ ที่ลดการอักเสบในตับ และยับยั้งการสร้างพังผืด (Anti-fibrotic)
ข้อแม้: ต้องเป็นกาแฟดำหรือใส่นมน้อย ไม่ใส่น้ำตาลมาก เพราะน้ำตาลในกาแฟหวานจะหักล้างประโยชน์
วิธีที่ 6: งดหรือลดแอลกอฮอล์อย่างเด็ดขาด
แม้ NAFLD คือไขมันพอกตับ “ที่ไม่ดื่มแอลกอฮอล์” แต่การดื่มแอลกอฮอล์แม้ในปริมาณน้อย:
- เพิ่มการสะสมไขมันในตับซ้ำเติม
- เร่งการลุกลามจาก Simple Fatty Liver → NASH → Fibrosis
- แอลกอฮอล์ถูก metabolize เป็น Acetaldehyde ซึ่งทำลาย DNA และโปรตีนในเซลล์ตับโดยตรง
ถ้ามีไขมันพอกตับอยู่แล้ว งดแอลกอฮอล์ทั้งหมด คือคำแนะนำที่ชัดเจนที่สุด
วิธีที่ 7: นอนหลับให้ครบ 7–9 ชั่วโมง
งานวิจัยพบความสัมพันธ์ชัดเจนระหว่างการนอนไม่เพียงพอกับ NAFLD:
- การนอนน้อยเพิ่มระดับ Cortisol ซึ่งกระตุ้นการสะสมไขมันในช่องท้องและตับ
- รบกวนการควบคุมอินซูลิน เพิ่ม Insulin Resistance
- ผู้ที่นอน < 6 ชั่วโมง/คืน มีความเสี่ยง NAFLD สูงกว่าอย่างมีนัยสำคัญ
- Sleep Apnea (นอนกรนหยุดหายใจ) สัมพันธ์กับ NAFLD รุนแรง เพราะภาวะออกซิเจนต่ำซ้ำๆ ทำลายตับ
วิธีที่ 8: จัดการความเครียดอย่างมีระบบ
Cortisol จากความเครียดเรื้อรัง:
- เพิ่มการสลาย Triglyceride ออกจากไขมันส่วนรอบนอก
- เพิ่มการสังเคราะห์ไขมันใหม่ในตับ (De Novo Lipogenesis)
- เพิ่ม Insulin Resistance
วิธีจัดการความเครียดที่มีงานวิจัยรองรับ: ออกกำลังกาย ทำสมาธิ โยคะ หายใจลึกๆ และนอนหลับพอ
วิธีที่ 9: ระวังยาและอาหารเสริมที่ทำลายตับ
ยาและสมุนไพรบางชนิดทำลายตับโดยตรง หรือรบกวนการทำงานของตับที่ต้องประมวลผลทุกอย่าง:
ยาที่ต้องระวังในผู้มีไขมันพอกตับ:
- Paracetamol (Acetaminophen) ในขนาดสูง > 2 กรัม/วัน
- NSAID เช่น Ibuprofen ในระยะยาว
- Statin ในปริมาณสูง (แม้ปกติ Statin ช่วยตับ แต่บางคนมีผลข้างเคียง)
- ยา Steroid ระยะยาว
สมุนไพรที่มีรายงานทำร้ายตับ:
- Kava (Piper methysticum)
- Comfrey
- Chaparral
- สมุนไพรพอกน้ำหนักหรือยาลดน้ำหนักสูตรพิเศษที่ไม่ทราบส่วนผสม
วิธีที่ 10: ตรวจตับและสุขภาพเมตาบอลิกสม่ำเสมอ
การตรวจพบตั้งแต่ระยะต้นคือกุญแจสำคัญ ตรวจปีละครั้ง:
การตรวจเลือด:
- ALT, AST (ค่าตับ)
- Fasting Blood Sugar และ HbA1c (น้ำตาล)
- Lipid Profile (ไขมัน)
- ค่าไต (Creatinine, BUN)
อัลตราซาวนด์ตับ: เป็น “Gold Standard” สำหรับตรวจหาไขมันพอกตับ ไม่เจ็บ ไม่ต้องใช้รังสี ราคาไม่แพง ตรวจได้ที่คลินิกทั่วไป
อาหารที่ดีต่อตับ vs อาหารที่ทำร้ายตับ
กินมากขึ้น
| อาหาร | สารสำคัญ | ประโยชน์ต่อตับ |
|---|---|---|
| กาแฟดำ | Chlorogenic Acid | ลดการอักเสบ ต้านพังผืด |
| ชาเขียว | Catechin | ต้านอนุมูลอิสระในตับ |
| วอลนัท | Omega-3, Glutathione | ลดการอักเสบ |
| อะโวคาโด | ไขมันดี, Glutathione | ปกป้องตับ ลด LDL |
| น้ำมันมะกอก | Oleocanthal | ลดไขมันในตับ |
| กระเทียม | Allicin, Selenium | กระตุ้นเอนไซม์ตับ |
| บรอกโคลี | Sulforaphane | ต้านมะเร็งตับ ลดไขมัน |
| ขมิ้นชัน | Curcumin | ต้านการอักเสบ ปกป้องตับ |
| ปลาทะเล | Omega-3 DHA/EPA | ลดไตรกลีเซอไรด์ในตับ |
| บลูเบอร์รี่/มากิเบอร์รี่ | Anthocyanin | ต้านอนุมูลอิสระ |
| ข้าวโอ๊ต | Beta-glucan | ลด LDL, ควบคุมน้ำตาล |
ลดหรือเลี่ยง
- น้ำหวาน น้ำอัดลม — ฟรุกโตสสูง ทำลายตับโดยตรง
- อาหารทอด — ไขมันทรานส์กระตุ้นการอักเสบในตับ
- เนื้อแปรรูป — ไส้กรอก แฮม เบคอน — โซเดียมและสารกันเสียสูง
- แอลกอฮอล์ — ทำลายเซลล์ตับโดยตรง
- แป้งขัดสี — ขนมปังขาว ข้าวขาว เพิ่มน้ำตาลเร็ว
- อาหารฟาสต์ฟู้ด — รวมทั้งไขมัน โซเดียม และน้ำตาลสูง
ค่าตับที่ควรรู้และตีความ
| ค่า | ปกติ | สูง = ต้องสังเกต | สูงมาก = พบแพทย์ |
|---|---|---|---|
| ALT (SGPT) | < 40 U/L | 40–120 U/L | > 120 U/L |
| AST (SGOT) | < 40 U/L | 40–120 U/L | > 120 U/L |
| GGT | < 50 U/L | 50–150 U/L | > 150 U/L |
| Alkaline Phosphatase | 44–147 U/L | > 147 U/L | — |
| Bilirubin รวม | < 1.2 mg/dL | 1.2–3.0 | > 3.0 (ตัวเหลือง) |
ข้อควรรู้: ค่าตับปกติ ไม่ได้หมายความว่าไม่มีไขมันพอกตับ! ในระยะต้นค่าตับอาจปกติแต่อัลตราซาวนด์พบไขมัน ดังนั้นการตรวจอัลตราซาวนด์ตับร่วมด้วยจึงสำคัญ
L-Ornithine กับการดูแลตับ
L-Ornithine คือกรดอะมิโนที่มีบทบาทสำคัญในวัฏจักรยูเรีย ช่วยให้ตับกำจัดแอมโมเนีย (ของเสียจากการเผาผลาญโปรตีน) ได้มีประสิทธิภาพมากขึ้น
งานวิจัยพบว่า L-Ornithine ช่วย:
- ลดระดับแอมโมเนียในเลือดที่สะสมเมื่อตับทำงานหนัก
- ลดความอ่อนเพลียที่เกี่ยวข้องกับการทำงานของตับ
- เสริมประสิทธิภาพวัฏจักรยูเรียในตับ
อ่านเพิ่มเติมที่ L-Ornithine คืออะไร ดีต่อตับอย่างไร
ดูแลตับด้วยสารสำคัญหลายชนิดพร้อมกัน
Cururiki ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารบำรุงตับที่ผสานสารสำคัญ:
- L-Ornithine HCl 100 มก. — ช่วยกำจัดแอมโมเนียผ่านวัฏจักรยูเรีย ลดความอ่อนเพลีย
- Taurine 50 มก. — สนับสนุนการขับสารพิษและบำรุงระบบประสาท
- L-Alanine 50 มก. — แหล่งพลังงานสำรอง ดูแลสมดุลน้ำตาล
- สารสกัดองุ่น 30 มก. — Antioxidant ปกป้องเซลล์ตับ
- สารสกัดขมิ้นชัน 25 มก. — ต้านการอักเสบในตับ
- วิตามินบีรวม (B1, B6, B12, Niacinamide) — บำรุงระบบประสาทและเพิ่มพลังงาน
เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการดูแลการทำงานของตับและลดความอ่อนเพลียจากชีวิตประจำวัน
ข้อควรทราบ: ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการบำบัด บรรเทา รักษา หรือป้องกันโรค ผู้ที่มีโรคตับควรอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์
สำหรับข้อมูลวิชาการ: American Liver Foundation — NAFLD และ NIH — NAFLD
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ไขมันพอกตับหายได้ไหม? ระยะต้น (Simple Steatosis) หายได้ด้วยการปรับพฤติกรรม ลดน้ำหนัก 5–10% และออกกำลังกายสม่ำเสมอ ระยะ NASH ยังย้อนกลับได้มากถ้าแก้ไขอย่างจริงจัง ระยะพังผืดและตับแข็งย้อนกลับได้น้อยลงตามลำดับ
ไขมันพอกตับ กินอาหารอะไรดี? เน้นผักและผลไม้หลากสี ปลาทะเล ธัญพืชไม่ขัดสี น้ำมันมะกอก วอลนัท และกาแฟดำ หลีกเลี่ยงน้ำหวาน แป้งขัดสี อาหารทอด และแอลกอฮอล์
ไขมันพอกตับ ออกกำลังกายแบบไหนดี? ผสมระหว่าง Cardio 150–200 นาที/สัปดาห์ (เดิน วิ่ง ว่ายน้ำ) และ Resistance Training 2–3 ครั้ง/สัปดาห์ ทั้งสองแบบเมื่อทำร่วมกันได้ผลดีกว่าทำอย่างใดอย่างหนึ่ง
ไขมันพอกตับ รักษาอยู่กี่เดือนถึงเห็นผล? งานวิจัยส่วนใหญ่พบการเปลี่ยนแปลงที่วัดได้ใน 3–6 เดือน เมื่อลดน้ำหนักได้ 5–10% และออกกำลังกายสม่ำเสมอ แต่ต้องทำต่อเนื่อง การกลับไปพฤติกรรมเดิมทำให้ไขมันกลับมาสะสมได้
ค่า ALT สูง แปลว่าไขมันพอกตับไหม? ไม่เสมอไป ALT สูงอาจมาจากหลายสาเหตุ เช่น ยาบางชนิด ออกกำลังกายหนัก ไวรัสตับอักเสบ หรือไขมันพอกตับ ต้องตรวจเพิ่มเติมเพื่อหาสาเหตุที่แน่ชัด
กาแฟช่วยตับได้จริงไหม? ใช่ มีงานวิจัยหลายชิ้นพบว่ากาแฟดำ 2–3 แก้ว/วันสัมพันธ์กับความเสี่ยงตับแข็งและมะเร็งตับที่ต่ำกว่า สาร Chlorogenic Acid ในกาแฟมีฤทธิ์ต้านการอักเสบและต้านพังผืดในตับ
ไขมันพอกตับต้องผ่าตัดไหม? ไม่ต้องผ่าตัด นอกจากเกิดภาวะแทรกซ้อนร้ายแรง เช่น ตับวาย มะเร็งตับ หรือต้องการ Liver Transplant ในตับแข็งระยะสุดท้าย การรักษาหลักคือปรับพฤติกรรมและดูแลโรคร่วม
ทราบได้อย่างไรว่าตับดีขึ้นแล้ว? ตรวจด้วย Ultrasound ตับ (ลดการสะสมไขมัน) และค่าเลือด ALT/AST (ลดลงสู่ปกติ) รวมถึงความรู้สึกทั่วไป เช่น อ่อนเพลียน้อยลง น้ำหนักลด และพลังงานดีขึ้น
สรุป: ตับฟื้นฟูได้ ถ้าเริ่มดูแลตั้งแต่วันนี้
ไขมันพอกตับไม่ใช่โทษชีวิต แต่เป็นสัญญาณที่ร่างกายส่งมาบอกว่าถึงเวลาเปลี่ยนพฤติกรรมแล้ว ตับมีความสามารถในการฟื้นฟูตัวเองสูงมากถ้าได้รับโอกาส การลดน้ำหนักเพียง 5% ออกกำลังกายสม่ำเสมอ และเลือกอาหารที่ถูกต้อง สามารถเปลี่ยนผลอัลตราซาวนด์จาก “ไขมันพอกตับ” กลับสู่ปกติได้ภายใน 6–12 เดือน
เริ่มจากสิ่งที่ทำได้ก่อนเลยครับ — งดน้ำหวาน เดินวันละ 30 นาที และดื่มกาแฟดำแทนกาแฟหวาน สามสิ่งนี้ทำได้ตั้งแต่วันนี้
วิธีบำรุงตับ ดูแลตับให้แข็งแรง → · L-Ornithine ดีต่อตับอย่างไร → · ขมิ้นชัน สรรพคุณ →
ทีมเนื้อหาสุขภาพ | ผู้เรียบเรียงข้อมูลสมุนไพรโดยอ้างอิงงานวิจัยทางวิทยาศาสตร์
พร้อมคัดกรองและเรียบเรียงให้อ่านเข้าใจง่าย สำหรับทุกคน
เขียนโดย: ทีม Champherb | ตรวจสอบข้อมูลโดย: ทีมเนื้อหาสุขภาพ Champherb
⚠️ เนื้อหานี้จัดทำเพื่อให้ข้อมูลทั่วไปด้านสุขภาพ ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำทางการแพทย์ได้ หากมีโรคประจำตัวหรืออาการผิดปกติ ควรปรึกษาแพทย์ก่อนเสมอ
